Εκτός των συγκρούσεων και των αντιπαραθέσεων που έχει προκαλέσει ο Καλλικράτης, η μεγάλη διοικητική μεταρρύθμιση στην αυτοδιοίκηση, έχει να κάνει και με μεγάλες αλλαγές στα οικονομικά δεδομένα. Μέχρι σήμερα οι Δήμοι, μικροί και μεγάλοι, μπορούσαν να δανείζονται με μία απλή απόφαση του Συμβουλίου, που από πολλούς ήταν κατακριτέα ή μπορούσε να θεωρηθεί αδιαφανής και καταχρηστική σε πολλές περιπτώσεις. Σύμφωνα με τον Καλλικράτη, θα τεθούν οι προϋποθέσεις μέσα από διάλογο και οι διαδικασίες για τη λήψη δανείου από τους Δήμους, με μεγάλη βαρύτητα στο ελεγκτικό συνέδριο, κάτι το οποίο θα κάνει πολύ δύσκολη τη διόγκωση των χρεών τους. Μικρός Δήμος και καταχρεωμένος, δεν θα μπορεί να πάρει εύκολα δάνειο…  Πριν τον Καλλικράτη δεν υπήρχε κάποιο όριο στα ποσά που θα μπορούσε να δανειστεί η εκάστοτε δημοτική αρχή, ούτε συνδεόταν η λήψη δανείου με τη δυνατότητα αποπληρωμής του, κάτι το οποίο ήταν εγκληματικό και οδήγησε τους Δήμους στα πρόθυρα του Λουκέτου. Τα χρέη σε πολλούς Δήμους έφτασαν στα ύψη. Από τούδε και στο εξής, το ετήσιο ποσό εξυπηρέτησης του δανεισμού κάθε Δήμου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 20% των ετήσιων τακτικών του εσόδων, ενώ το συνολικό χρέος του Δήμου που προβαίνει σε δανεισμό δεν πρέπει να υπερβαίνει το ποσοστό των συνολικών εσόδων του, κάτι το οποίο είναι μεν σωστό αλλά ακατόρθωτο τουλάχιστον για τα σημερινά δημοσιοοικονομικά δεδομένα.

Ως συνολικό χρέος θεωρούνται οι συνολικές μακροπρόθεσμες και βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις του. Αυτό σημαίνει ουσιαστικά το τέλος των ανεξέλεγκτων δανεισμών και της κατασπατάλησης των πόρων. Στη σημερινή κατάσταση δεν υπάρχει θεσμοθετημένη πολιτική αντιμετώπισης του φαινομένου των υπερχρεωμένων Δήμων, ενώ από την ψήφιση του Καλλικράτη θα ισχύει για τους Δήμους που έχουν υπερβολικό δανεισμό ή άλλα χρέη, εισάγεται διαδικασία εξυγίανσης βάσει ειδικού προγράμματος στην οποία συμμετέχουν, είτε με απόφαση του Συμβουλίου τους, είτε με απόφαση της «Ειδικής Επιτροπής» που αποφασίζει βάσει αντικειμενικών κριτηρίων. Οι συνέπειες για να υπάρξει η αναδιάρθρωση των οικονομικών των Δήμων είναι ότι τίθενται αυστηρά όρια στο δανεισμό, απαγορεύονται οι προσλήψεις, περιορίζεται η χρηματοδότηση για επενδύσεις, ώστε να χρηματοδοτηθεί η αποπληρωμή των χρεών με τη συνδρομή ειδικού λογαριασμού που δημιουργείται για το σκοπό αυτό στο πλαίσιου συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος, κάτι το οποίο θα πάει πολύ πίσω τους Δήμους. Επίσης, θα γίνονται τακτικοί έλεγχοι, ώστε να υπάρχει αποτελεσματική υλοποίηση του προγράμματος εξυγίανσης. Επίσης, δημιουργείται «Ελεγκτική Επιτροπή» που αποτελείται από Σύμβουλο του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Ποιες θα πρέπει να είναι όμως οι βασικές προϋποθέσεις για την ένταξη στο ειδικό Πρόγραμμα Εξυγίανσης; Πρώτα απ’ όλα, οι ετήσιες υποχρεώσεις σε τοκοχρεολύσια να μην υπερβαίνουν συγκεκριμένο ποσοστό των τακτικών εσόδων ή το συνολικό χρέος να μην υπερβαίνει συγκεκριμένο ποσοστό των τακτικών εσόδων. Δεύτερο, θα πρέπει να ακολουθηθεί έλεγχος και σχετική εκτίμηση από ορκωτούς ελεγκτές και ο Δήμος να διατελεί συγκεκριμένο πρόγραμμα εξυγίανσης με ειδικά μέτρα, σχετικές δράσεις και καθορισμένο χρονοδιάγραμμα. Τρίτο, ο προϋπολογισμός, το ετήσιο πρόγραμμα δράσης, η εισηγητική έκθεση της οικονομικής επιτροπής και οι αποφάσεις του δημοτικού συμβουλίου που θα είναι σχετικά με την επιβολή των φόρων, επιβολή τελών, δικαιωμάτων και εισφορών θα πρέπει να υποβάλλονται στον Ελεγκτή Νομιμότητας για τον σχετικό έλεγχο. Η ταμειακή λειτουργία των Δήμων ειδική υπηρεσιακή μονάδα που αποτελεί μέρος της οικονομικής υπηρεσίας και συνιστάται με τον Οργανισμό Εσωτερικής Υπηρεσίας.  Δεν υπάρχει κάποια ρύθμιση που να προβλέπει την παρακολούθηση της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, ενώ η δυνατότητα πληροφόρησης των πολιτών συνολικά για τον προϋπολογισμό του Δήμου τους είναι περιορισμένη.

Από τον «Καλλικράτη» και μετά η «Οικονομική Επιτροπή» θα υποβάλλει στο Δημοτικό Συμβούλιο τριμηνιαία έκθεση για τα αποτελέσματα εκτέλεσης του προϋπολογισμού, η οποία και δημοσιοποιείται στην ιστοσελίδα του Δήμου για ενημέρωση των πολιτών. Τα μέτρα φαίνεται ότι θα φέρουν πολλές αλλαγές στην τοπική αυτοδιοίκηση και το σίγουρο είναι ότι μικροί και ανίσχυροι Δήμοι δεν θα μπορέσουν να τα βγάλουν πέρα, εκτός και αν έχουν εύρωστα οικονομικά δεδομένα. Γι’ αυτό και το ρητό «η μία βέργα σπάζει, οι πολλές ποτέ» θα πρέπει να περνά αρκετές φορές από το μυαλό των αυτοδιοικητικών, που θέλουν μικρούς και ανίσχυρους Δήμους.

Μιχάλης Αγραφιώτης
Δημοσιογράφος